3 kịch bản huy động vốn
Liên danh tư vấn TEDI-TRICC-TEDIS đã báo cáo nghiên cứu khả thi giữa kỳ dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam. Theo đó, tư vấn đề xuất xây dựng tuyến đường sắt mới dài hơn 1.545 km, phân kỳ đầu tư các đoạn Hà Nội – Vinh dài 285 km; Vinh – Nha Trang 896 km; Nha Trang – TP HCM dài 364 km.
Theo TEDI, dự án đường sắt tốc độ cao có tổng mức đầu tư dự kiến là 58,710 tỷ USD(tương đương 1,3 triệu tỉ đồng). Trong đó, giai đoạn 1 sẽ xây dựng đoạn Hà Nội – Vinh (khoảng 10,83 tỉ USD), Sài Gòn – Nha Trang (khoảng 13,83 tỉ USD), phân kỳ trong 10 năm (2020-2030). Giai đoạn 2 là đoạn Vinh – Nha Trang với số tiền 34,05 tỉ USD, xây dựng từ năm 2035 và hoàn thành khai thác toàn tuyến 2040-2045.
Các ga dự kiến trên tuyến đường sắt tốc độ cao.
Cùng đó, hình thức đầu tư dự án được đề xuất theo là PPP (đối tác công – tư) kết hợp với vốn Nhà nước, phân chia thành các dự án thành phần: sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước (giải phóng mặt bằng, công trình tuyến, thông tin tín hiệu, trang thiết bị phục vụ chạy tàu…); sử dụng vốn đầu tư tư nhân (nhà ga, Depot… có thể khai thác được quỹ đất hoặc có tiềm năng).
Về phương án huy động vốn cho giai đoạn I, tư vấn đề xuất các phương án gồm: Phương án 1 từ ngân sách (tiết kiệm ngân sách cho đầu tư tương đương 0,7% GDP/năm, từ 2020-2030 (bằng 24,7 tỷ USD); Phương án 2, ngân sách và ODA (tiết kiệm ngân sách tương đương 0,3% GDP/năm, từ 2020-2030 (bằng 10,7 tỷ USD) và vay ODA phần còn lại (14 tỷ USD) còn lại trong giai giai đoạn 2025-2030); Phương án 3, ngân sách, ODA và BOT (tư nhân) (tiết kiệm ngân sách 0,3% GPD/năm, từ 2020-2030 (bằng 10,7 tỷ USD), vay ODA 13 tỷ USD trong giai đoạn 2025-2030, nhà đầu tư BOT 1 tỷ USD (mua sắm đoàn tàu, vận hành khai thác).
“Các phương án huy động vốn gồm: vốn trong nước, vốn vay ODA, vốn của doanh nghiệp, tư nhân (PPP); vốn thu từ quỹ đất. Đồng thời nghiên cứu các cơ chế tài chính theo hướng: nhà nước cấp phát đối với kết cấu hạ tầng; ngân sách nhà nước cấp phát kết hợp với xã hội hóa thông qua khai thác quỹ đất và dịch vụ tại các ga đô thị lớn. Xã hội hóa đầu tư hoặc doanh nghiệp vay lại để đầu tư phương tiện, đầu máy toa xe”, tư vấn lý giải và cho biết, đây là đề xuất sơ bộ và nội dung trên sẽ được nghiên cứu, làm rõ hơn trong báo cáo nghiên cứu tiền khả thi cuối kỳ dự án.
TEDI cho biết thêm, theo nghiên cứu của các đơn vị tư vấn nước ngoài, chính sách giá vé cho giai đoạn đầu có thể đưa ra nhiều mức. Cụ thể, giai đoạn đầu 50% vé máy bay, giai đoạn sau bằng vé máy bay; hay chính sách giá vé bằng 50% giá vé máy bay; hoặc đưa ra giá vé bằng 75% giá vé máy bay.
“Trên cơ sở nghiên cứu cho thấy dự án khả thi về mặt kinh tế khi thỏa mãn một số điều kiện cụ thể như mức giá vé, tốc độ tăng trưởng kinh tế, quá trình đô thị hóa các đô thị trên trục Bắc – Nam. Tuy nhiên, về mặt tài chính thì dự án chưa khả thi do đó cần dự hỗ trợ của Nhà nước…”, TEDI thông tin.
Lo ngại hiệu quả tài chính
Tuyến đường sắt tốc độ cao được xây dựng mới, khổ đường 1.435 mm, đường đôi, có 23 ga, 5 khu depot bảo dưỡng, sửa chữa tàu; trong đó 60% đi trên cầu đường bộ, 10% qua hầm, 30% đi trên mặt đất được rào chắn không giao cắt.
Đối với việc huy động vốn, ông Đào Việt Dũng, đại diện Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), cho rằng đầu tư dự án theo hình thức PPP là đúng hướng. Tuy nhiên, để thu hút được nguồn vốn tư nhân, nghiên cứu cần phải phân tích kỹ, dự báo, làm rõ hơn về nhu cầu, kịch bản phát triển trong bối cảnh các loại hình vận tải khác trên trục Bắc – Nam cũng được đầu tư phát triển.
